تاریخچه و ضرورت برنامه “سیپا” از دیدگاه “کنوانسیون رامسر”

اکوسیستم­های تالابی از جهات مختلف منافع متعددی را برای انسان فراهم می آورند، این در حالی است که اغلب مردم از ارزش­های حیاتی تالاب­ها که زندگی­شان به آن وابسته است، مطلع نمی­باشند. زندگی بیش از یک میلیارد نفر در جهان به صورت مستقیم با تالاب­ها در ارتباط است، با این وجود حدود ۶۴% از تالاب­های جهان در یک قرن گذشته از بین رفته­اند.

تالاب­ها این بوم­سازگان بی­نظیر آبی، ۶% سطح کره زمین را فراگرفته­اند که حدود ۲۱۵ میلیون هکتار از آن­ها در رامسرسایت (Ramsar sites) ثبت شده است. رامسرسایت به تالاب­هایی اطلاق می­شود که در لیست تالاب­های کنوانسیون رامسر ثبت شده­اند. کنوانسیون رامسر به عنوان قدیمی­ترین معاهده بین­المللی در روز دوم فوریه سال ۱۹۷۱ در شهر رامسر ایران برگزار شد که در آن معاهده­ای برای حفاظت از تالاب­های جهان بین کشورهای عضو شکل گرفت؛ به همین علت روز دوم فوریه برابر با ۱۴ بهمن روز جهانی تالاب­ها نامگذاری شده است.

از دو دهه­ی پیش، تقویت ارتباطات، آموزش، مشارکت و آگاهی­افزایی (CEPA) درباره­ی زیست­بوم­های تالابی مورد توجه کشورهای متعاهد «کنوانسیون رامسر» قرار گرفت و در همایش­های سال­های ۱۹۹۹، ۲۰۰۲ و ۲۰۰۸ قطعنامه­هایی در این زمینه تدوین شد. تا اینکه در سال ۲۰۱۵ به کشورهای متعاهد کنوانسیون توصیه شد که تدوین، اجرا و نظارت برنامه­ی CEPA را برای یک دوره­ی ۹ ساله تا سال ۲۰۲۴ مورد توجه جدی قرار دهند.

چشم­انداز برنامه CEPA کنوانسیون رامسر همان چشم­انداز برنامه­های راهبردی این کنوانسیون است:

تالاب­ها حفاظت می­شوند، مورد بهره­برداری خردمندانه قرار می­گیرند، احیا می­شوند و منافع آن­ها از سوی همگان به رسمیت شناخته و ارج نهاده می­شود.

ویژگی­های اصلی برنامه­ی “ارتباطات، آموزش، مشارکت و آگاهی­افزایی(CEPA)

از نظر مفهمومی:

  • فرآیندهایی که موجبات جذب، ایجاد انگیزه و بسیج فردی و جمعی برای حفاظت از تنوع زیستی می­شوند؛
  • طیف گسترده­ای از ابزارهای اجتماعی که تبادل اطلاعات، گفت­و­شنودهای مشارکتی و یادگیری/ آموزش را میسر می­سازند؛
  • زمینه­هایی که شبکه­های ارتباطی، مشارکت و مدیریت دانش را فراهم می آورند و آن­ها را گسترش می­دهند؛
  • گستره­ای از فرصت­هایی که برای تعامل و همکاری­های چند جانبه میان دست­اندرکاران و ذینفعان مختلف فراهم می­آورد.
  • ابزارهایی که برای ظرفیت­سازی در جهت دستیابی به هدف­های حفاظتی در اختیار می­گذارد.

تعاریف و اصول زیربنای CEPA مطابق با کنوانسیون رامسر

نخست، تأ کید برنامه CEPA بر تقویت ارتباطات (Communication)، آموزش (Education)، مشارکت (Participation)، و افزایش آگاهی­های عمومی (Awareness) بود. پویایی برنامه ایجاب کرد به مرور معناهای دیگری به زیر هر سرفصل (که در زبان انگلیسی با همان حرف آغاز می شد) افزوده شود. بر پایه­ی این کدبندی جدید می­توان زمینه­ی فعالیت و اقدام­های اجرایی را برای رسیدن به هدف­های حفاظت از تنوع­زیستی و زیست­بوم­های تالابی به صورت متنوع­تری گسترش داد.

علامت اختصاری CEPA مخفف چه واژه­هایی در انگلیسی است؟ 

C: ارتباطات؛ ظرفیت­سازی؛ پیوندیابی؛ تغییر رفتار

E: آموزش؛ توانمندسازی (به معنای یادگیری و به­روزشدگی حرفه­ای)

P: آگاهی عمومی؛ مشارکت عمومی و ابزارهای سیاست­گذاری

A: آگاهی­افزایی؛ اقدام؛ یادگیری عملی؛ پژوهش معطوف به عمل

 

 

 

همچنین مطابق با کنوانسیون رامسر می­توان هر کدام از مفاهیم ذکر شده در تعریف CEPA را به شرح زیر توصیف کرد:

  • ارتباط را میتوان به­عنوان فرایند تعاملی میان ذینفعان، جهت تبادل اطلاعات، دانش و مهارت در زمینه حفاظت و بهره­برداری خردمندانه از تالاب­ها به­منظور اطمینان از برخورداری همه ذینفعان از قابلیت تصمیم­گیری آگاهانه تعریف کرد.
  • ظرفیت­سازی، که با عنوان ایجاد ظرفیت نیز شناخته می­شود، به تغییر نهادی اشاره دارد. این مفهوم فرایندی است که به­واسطه­ی آن افراد، گروه­ها و سازمان­ها، موسسات و کشورها، سیستم­ها، منابع و دانش خود را توسعه بخشیده، تقویت و سازماندهی می­کنند تا قابلیت­های فردی و جمعی خود را در زمینه اجرای امور، حل مشکلات و دستیابی به اهداف بهبود بخشند.
  • آموزش در گسترده­ترین معنای خود یک فرایند یادگیری تمام عمر است که می­تواند آگاهی، انگیزه و توانایی حمایت از حفظ تالاب را برای افراد فراهم سازد. نه فقط از راه ایجاد تغییرات در شیوه­ی عمل افراد، نهادها، کسب­و­کارها و دولت­ها، بلکه با تغییر دادن سبک زندگی صورت می­گیرد
  • تعلیم فرایند افزایش یا تقویت دانش، مهارت، رویکردها و رفتارهای خاص در فرد است که می­تواند در محل کار از آن بهره گیرد.
  • افزایش آگاهی اقدامی در جهت برجسته­سازی و حمایت است که موجب می­شود گروه هدف شما دلیل اهمیت بررسی مسائل تالابی را درک کرده و نسبت به فعالیت­هایی که می­تواند برای بهبود وضعیت موجود انجام دهد آگاهی پیدا کند. افزایش آگاهی، نیرویی سازنده و بالقوه تسریع­کننده است که قصد نهایی آن تحریک گروه هدف شما (که می­تواند شامل تعداد زیادی ذینفع باشد) به اقدام برای حفاظت و بهره­برداری خردمندانه از تالاب است.
  • مشارکت به معنای درگیر نمودن ذینفعان در تدوین، اجرا و ارزیابی راهبردها و اقدامات مربوط به حفاظت و بهره­برداری خردمندانه از تالاب­ها است. سطح و نوع مشارکت می­تواند بسته به زمینه خاص و تصمیمات افراد، گروه­ها و موسسات هدایت­کننده فرایند، بسیار متغیر باشد.